Informacje szczegółowe
Autor: Michał Krawczyk
Tytuł: Do odwołania
Wydawca: Biuro Literackie
Miejsce i data wydania: Łódź 2025
Liczba stron: 42
Oprawa: broszurowa
ISBN: 9788383790398
Kup książkę w najniższej cenie
Michał Krawczyk: Do odwołania. Gładziutkie rzeczy pierwsze, czyli ontologia stosowana
W 2021 r. ukazały się dwie książki Michała Krawczyka: zbiór esejów o sztuce (i nie tylko) Nice, cosie i duchy oraz tomik poetycki Ekspansja ech. Za tę drugą był nominowany do kilku nagród, w tym do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej ,,Silesius” w kategorii debiut. Po dłużej przerwie autor przypomina o sobie tomem wierszy Do odwołania (konotacje z tytułem Czynny do odwołania Marcina Świetlickiego są raczej przypadkowe). Tę skromną objętościowo książeczkę otwiera okazały pod różnymi względami wiersz „Pas se deux”, który można uznać za programowy i ustanawiający lekturę całego tomu. Warto przyjrzeć mu się bliżej.
Pas se deux
ten ląd nie ma podziału ten kontent nie ma liku ten wiersz nie ma kropek czy
to deux ma jakieś swoje pas skoro żadna kropka nie jest punktem żaden punktnie zajmuje przestrzeni tak jak nas zajmuje przestrzeń tego rodzaju którego
księga nie ma patriarchy czy coś tu jest o tobie przepraszam to banalne że tenwiersz jest tak pocięty na dystychy terytorium to nie ma stolicy ani flagi temperatura
to parametr który orzeka o cieple lub nie ja robię krok do przodu ty też robisz krokustalmy że to krok w tę samą stronę czy sednem kroku jest kierunek na pustyni
lodowej panuje dowolność kierunków tańczymy dość kostropato ale co poradziszten lodowiec nie ma miary ten kontynent nie ma kultury brak kultury może być pełen
uroku aczkolwiek marzniemy jest minus czterdzieści próbujemy zatańczyć i zrobićsobie zdjęcie powiedz ładnie antarktyda brak kultury może zachwycać ten wiersz może
nie mieć sedna może być jedynie pokornym skinieniem głowy piśmiennictwa wobectańca mimo tego że ciebie silnie nie ma a ja jestem aczkolwiek leżę w jednym z tych
ciepłych kontynentów i udaję że wiersze bywają suitą baletową kiedy one nawet takporządnie zagwizdać nie potrafią a tymczasem najsubtelniejszą ze sztuk jest właśnie
taniec ty robisz krok do tyłu anekumena to są takie tereny gdzie generalnie nie mieszkająludzie ja też robię krok i nie wiem czy to po czym stąpamy na pewno jest lądem chociaż
oprócz kolejnych kroków wykonujemy też nieporadny obrót ten moment to adagioczęść wolna tańczona razem jak podaje definicja odłóż definicje mówisz zajmij się lepiej
białym nicem albo fotografią zdejmowaniem obłoków z nieboskłonu i zdejmowaniemnas z mgły bezkadrza ten wiersz nie jest o tobie antarktyda nie jest o czymkolwiek
na pustyni lodowej panuje tęgi ziąb który nas dotyka do cna więc próbujemy tańczyćnikt do końca nie wie co to jest to cno robimy sobie zdjęcie chociaż fotografia to blef
podobnie jak wiersze a chciałoby się zrobić coś na tak zwaną wieczną pamiątkę tychgładziutkich rzeczy pierwszych które przemijają tak dokładnie jakby cały świat zaraził
się sam sobą i zamarzł w pizdu ten wiersz nie jest o geografii a ja w ogóle nie tańczę(s. 3)[1]
Analiza tego wiersza jest zadaniem niewdzięcznym (aczkolwiek może być owocna, a nawet dać sporo frajdy), jako że zmusza do rozbijania na części elementów, które poeta starał się – niejako ponad powszednimi użyciami języka: jego schematami i konwencjami – w sposób ściśle poetycki właśnie zespolić. Analizując elementy składające się na to zespolenie niejako odwracamy ten proces, nieuchronnie tracąc z oczu to, co jest w utworze najistotniejsze, czyli jego poetyckość, czy też szerzej: literackość, a więc samą zasadę jego istnienia. Tym samym manewry krytyczne zamieniają się w ćwiczenia z literaturoznawczego myślenia i biegłości w posługiwaniu się teoretycznymi narzędziami, żywiąc się poniekąd same sobą zamiast substancją wiersza.
W zasadzie jest to problem każdej interpretacji, ale w tym przypadku doskwiera on w sposób szczególny, ponieważ owo zespolenie nie tylko dotyczy fundamentalnych poziomów znaczeniowych, uznawanych powszechnie za przeciwstawne: denotacji (w najbardziej oczywistej formie są to przywoływane w całej książce definicje i encyklopedyczne informacje) i konotacji (tropy literackie i – szerzej – tropologia, znaczenia naddane, poziom meta etc.), ale przede wszystkim stanowi poniekąd główny „temat” wiersza. A jest nim – w moim odbiorze – relacja między wierszem a rzeczywistością, a bardziej ogólnie: między porządkiem symbolicznym a sposobem istnienia rzeczywistości. Mówiąc jeszcze inaczej, wiersz „Pas se deux” w poetyckim trybie problematyzuje kwestię poznawczych możliwości człowieka, przy czym ów poetycki tryb nie tyle bada (chociaż to też) owe możliwości, ile wykorzystuje je do konstruowania własnych sensów i znaczeń, zarówno dosłownych i jak i konotowanych, że tak to ujmę. „Zawezwano na cito komisję ontologii. / Spece od substancji śledzą likwidacje, / coś mierzą i wąchają. Stawiają śmiałe tezy”, jak czytamy w ostatnim z kolei wierszu („Stan wyjątkowy”, s. 34).
*
Zacznijmy od tytułu. Pas de deux(fr. „krok dwójki”, „krok we dwoje”, „krok dwóch osób”, „krok należący do dwóch osób”) to taniec w balecie klasycznym wykonywany przez parę (główną solistkę i pierwszego solistę), mający na celu zaprezentowanie ich techniki i partnerowania. Tradycyjna struktura składa się z entrée (wejście), wolnego adagio, indywidualnych wariacji (żeńskiej i męskiej) oraz wspólnej cody (finału). Tyle definicja. Dla jasności dodajmy, że w tym konkretnym zwrocie „de” pełni funkcję łącznika, który w języku polskim najlepiej oddaje przyimek „w” / „we” (w znaczeniu liczebności grupy), a zatem pas-de-deux,krok-we-dwoje: pas (krok) de (we) deux (dwoje). Co nam to mówi o treści („kontencie”) utworu? Wiersz zaczyna się ciągiem enumeracji, po których następuje jasno sformułowany kluczowy problem:
ten ląd nie ma podziału ten kontent nie ma liku ten wiersz nie ma kropek czy to deux ma jakieś swoje pas skoro żadna kropka nie jest punktem żaden punkt
nie zajmuje przestrzeni tak jak nas zajmuje przestrzeń tego rodzaju którego księga nie ma patriarchy (…)
Spróbujmy odpowiedzieć na zadane w pierwszym wersie pytanie: „czy to deux ma jakieś swoje pas”?
Czy to „dwa/dwoje” ma jakieś swój (wspólny) „krok”? Czy istnieje jakieś „krok dwóch osób”, jakieś „we dwoje”? Pytanie iście filozoficzne. Odpowiedź – czy też raczej podpowiedź – kryje się w wyłożonych kontekstowo założeniach światopoglądowych (poznawczych) podmiotu: „ten ląd nie ma podziału”, „ten kontent nie ma liku”, „ten wiersz nie ma kropek”, „ten lodowiec nie ma miary”, „ten kontynent nie ma kultury”, „żadna kropka nie jest punktem”, „żaden punkt nie zajmuje przestrzeni”, „księga nie ma patriarchy”, „terytorium to nie ma stolicy ani flagi”, „temperatura to parametr który orzeka o cieple lub nie” itd.
Te „śmiałe tezy” brzmią aż nazbyt stanowczo i jednoznacznie – „Tak orzekli ontolodzy, ogniomistrz i sufler” („Stan wyjątkowy”, s. 34), chciałoby się powiedzieć – aby nie odczytywać ich ironicznie, czyli z dużą dozą dystansu, który dopuszcza najbardziej skrajne, przeciwstawne interpretacje (żart? serio?) tudzież rozległe spektrum ujęć pośrednich, wchodzących ze sobą w dialektyczne relacje, co niewątpliwe było zamierzone przez autora. Nie zmienia to faktu, są to stwierdzenia, które w całej książce bierze się poważnie pod uwagę i w rozmaity sposób poetycko eksploatuje.
(…)
[1] M. Krawczyk, Do odwołania, Stowarzyszanie Pisarzy Polskich Oddział w Łodzi / Dom Literatury w Łodzi, Łódź 2025. Wszystkie numery stron pod wierszami dotyczą tego wydania – przyp. G.T.
Tekst Gładziutkie rzeczy pierwsze, czyli ontologia stosowana. O tomie wierszy Do odwołania Michała Krawczyka – którego początkowy fragment zamieszczony jest powyżej – ukazał się w kwartalniku „Tygiel Kultury” 1/2026, s. 202–217. W najbliższym czasie pojawi się w całości także w tym miejscu.

➡️ Zobacz katalog wszytskiech tekstów na stronie Inne Lektury


